Expressie en verbinding: veerkracht en mentale gezondheid
Op deze pagina verzamel ik voorbeelden van en onderzoeken naar de (meer?)waarde van kunst en creativiteit en zelfexpressie in relatie tot veerkracht en mentale gezondheid.
Mari Katayama was een van de kunstenaars waar het werk van te zien was in de expositie I’ll be your mirror van het Fotomuseum Den Haag. Mari Katayama (Japans: 片山 真理, Hepburn: Katayama Mari; geboren in 1987) is een Japanse multimediakunstenaar die bekendstaat om haar beeldhouw- en fotowerk. Haar werk richt zich op thema’s als lichaamsbeeld, identiteit en haar ervaringen als persoon met een amputatie.
Haar eigen website is te bezoeken via: https://marikatayama.com/
“Ik schilder mijn leven, niet meer en niet minder. Ik schilder mijn pijn”.
Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón (Coyoacán, 6 juli 1907 – aldaar, 13 juli 1954) was een Mexicaanse surrealistische kunstschilderes. Ze staat bekend om haar expressieve werken. Hierin verwerkte en gaf ze uitdrukking aan haar ervaringen in het leven, tegenslagen en strijd voor vrouwenrechten. Door eeerst als kind polio te krijgen en inhaar jongvolwassen jaren een ernstig ongeluk had ze atijd veel pijn. Haar kunst vormde hiermee tevens een expressie van haar veerkracht.
Hiermee is Frida Kahlo ook een inspiratiebron voor mij. Ik maakte een portret van haar, opgebouwd uit een paar duizend miniatuur afbeeldingen van haar kunstwerken.
Liefde voor Van Gogh
Voor Charley Toorop is Vincent van Gogh een grote inspiratiebron. Zijn werk maakt zo’n indruk op de jonge Charley dat het een van de redenen is dat ze uiteindelijk kiest voor het kunstenaarschap. Ze reist net als Van Gogh naar de Borinage en de Provence en deelt zijn voorliefde voor het verbeelden van de echte mens en de natuur. Van Goghs invloed is zichtbaar, met name in het werk dat ze tussen 1921 en 1925 maakt.
Kunst maken was voor Charlie een manier om zich te uiten, en bijna letterlijk nodig om te kunnen overleven.
Innerlijke demonen trotseren met kunst
Werken als “I Deserve Every Drop of Love” en “Your Mental Illness” laten zien hoe Robbie innerlijke demonen omzet in kunst die empathie, kracht en zelfliefde inspireert. Deze kunstwerken dienen als visuele bevestiging dat geestelijke gezondheidsproblemen kunnen leiden tot groei en transformatie.
Een nieuw hoofdstuk in de carrière van Robbie Williams
Robbie Williams werd geboren in Stoke-on-Trent, Engeland. Hij verwierf internationale bekendheid als lid van de popgroep Take That voordat hij een solocarrière begon die hem tot een van de best verkopende muziekartiesten aller tijden zou maken. Nu, door middel van kunst, opent Robbie een ander diep persoonlijk hoofdstuk in zijn creatieve leven.
Moco Amsterdam presenteert ‘Pride and Self Prejudice’ (Trots en zelfvooroordeel)
Deze kunsttentoonstelling in het Moco Museum markeert Robbie’s eerste officiële presentatie als beeldend kunstenaar. Met humor en radicale eerlijkheid biedt Williams bezoekers een kans om in zijn hoofd te stappen en getuige te zijn van de complexe emotionele lagen achter het personage van de beroemdheid.
Het snijvlak van roem en geestelijke gezondheid
Met zelfspottende humor en gedurfde beelden onthult Robbie zijn jarenlange strijd tegen angst, externe druk en de tegenstrijdige emoties die met roem gepaard gaan. Zijn openhartige werk moedigt het publiek aan om na te denken over hun eigen ervaringen met kwetsbaarheid en acceptatie.
Niki de Saint Phalle, van Nana Power tot Tarottuin
Niki de Saint Phalle werd geboren in een katholiek bankiersgezin als dochter van een Franse vader en een Amerikaanse moeder. Toen ze drie jaar oud was, verhuisde het gezin naar New York. Daar bracht ze haar jeugd door en werd ze tegen haar zin door haar ouders naar een kloosterschool gestuurd, waar ze het tot haar elfde jaar uithield. Op die leeftijd begon ook seksueel misbruik door haar vader, waarover ze zich pas op latere leeftijd heeft geuit. Hoe gespannen de thuissituatie was blijkt ook uit de latere zelfmoord van zowel haar jongere zus als broer. Het incestueuze trauma heeft niet alleen haar leven, maar zeker ook haar werk sterk beïnvloed. Later verwerkte ze haar traumatische ervaringen in de surrealistische film Daddy.
Vanaf 1956 creëerde ze haar eerste reliëfs in gips en andere materialen. Aanvankelijk exposeerde ze met veel agressief, ‘mannelijk’ aandoende collages van gevonden voorwerpen als geweren en pistolen. Geïnspireerd door het feminisme maakt ze assemblages waarin vrouwenrollen worden ontleed. In 1960 werd ze lid van de groep nieuw-realisten. In het begin van de jaren zestig maakte ze naam als actionpainter met haar schiethappenings, waarbij ze met verf gevulde, op houten panelen bevestigde objecten lek schoot met een jachtgeweer. De thematiek is waarschijnlijk geïnspireerd vanuit haar traumatische jeugdervaringen.
In het midden van de jaren zestig presenteerde ze haar versie van de oervrouw, de ‘Nana’s‘. Haar Nana-figuren, expressieve in felle kleuren beschilderde (meer dan) levensgrote vrouwenbeelden in polyester, veroorzaakten veel ophef; niet alleen in de moderne kunstwereld, maar ook op straat waar deze beelden als oorspronkelijk openbaar kunstbezit werden geplaatst. Zo zijn er 3 Nana’s te vinden op de Skulpturenmeile in Hannover. In 1966 maakte ze in Stockholm een 27 meter lange liggende Nana, te betreden via de vagina.
Sterke Ogen
In de documentaire ‘Sterke ogen’ volgt Pascalle Bonnier theatermaker Alexandra Broeder (Tijd van de Wolf) en jongeren in behandeling bij ggz-instelling Het Huis in Haarlem. Samen creëren ze rituelen en performances rondom de kunstinstallatie ‘The Creature’ in de binnentuin van Museum van de Geest.
Deze film heb ik in zijn geheel bekeken in het Museum van de Geest. Prachtig om te zien hoe de theatermaker kinderen aanspreekt op iets heel anders dan ze gewend zijn in een therapeutische sessie. Je ziet de kinderen groeien.
Mijn naam is haas verbeeldt via kunst de complexe gevolgen van trauma
Mijn naam is haas houdt zich niet aan de betekenis van het gezegde: Ik weet van niets, laat mij er buiten, ik heb hier niks mee te maken.
“Het onzegbare laten zien, voelen en proberen te vangen. Auditief en visueel.”
“Trauma is zoveel meer dan alleen de gebeurtenis zelf. Het uit zich als een voortdurende stroom van ontastbare beelden, sensaties en gedragingen. Tijdens overweldigende gebeurtenissen ben je niet in staat hetgeen je wordt aangedaan op te slaan als een verhaal dat je chronologisch kunt navertellen. Je slaat fragmenten op. Een geur, de klok die tikt, de stem op de radio. Als kunstenaar documenteer ik op poëtische wijze de vaak verborgen verhalen die raken aan trauma en de gevolgen daarvan. In een wereld waar men complexe zaken, in behapbare quotes wil vangen, zoekt Mijn naam is haas naar specifieke beeldtaal voor ingrijpende gebeurtenissen. Het werk, dat multidisciplinair wordt vormgegeven, laat je een meerduidige werkelijkheid ervaren. ” In hazenbijeenkomsten worden de deelnemers meegenomen naar de verbeelding van de onderlaag die achter complexe (zorg) thema’s schuilgaat, zoals seksueel misbruik en dissociatie. Hierin zorgt kunst, vanuit een gedeelde ervaring, voor meer bewustwording en biedt ruimte om met elkaar het gesprek aan te gaan.
De kunstenaar voelt zich verbonden met de haas. “Een mysterieus dier met een ongelooflijk zintuigelijk vermogen om de wereld om hem heen te kunnen ‘lezen’. Een dier dat met 65 km per uur kan rennen, haken slaat om de vijand af te schudden en vecht voor de liefde. Geen dier is minder beschut dan de haas.”
Beeldend kunstenaar Laura Hospes zoekt de grenzen van huid op: waar begin je als mens en waar eindig je?
https://www.vpro.nl/nooitmeerslapen/luister/fragmenten.htmlBeeldend kunstenaar Laura Hospes zoekt de grenzen van huid op: waar begin je als mens en waar eindig je?
Laura Hospes maakte naam met portretten die haar depressie en vergaande zelfbeschadiging toonden.
In 2015 werd zij verkozen tot een van de beste opkomende fotografen door de jury van LensCulture Emerging Talent Awards 2015. Het project waarmee ze de juryleden kon overtuigen heet ‘UCP-UMCG’ en is gemaakt tussen de muren van een psychiatrische inrichting. De serie, die voornamelijk bestaat uit zwart-witte zelfportretten, laten de emoties zien die Hospes tijdens haar opname op haar af voelde komen. Na dit succes is zij doorgegaan met haar fotografie en heeft zij verschillende exposities gehouden, boeken uitgebracht en prijzen gewonnen.
Laura Hospes is fotograaf en kunstenaar. Haar werk werd tentoongesteld op exposities over de hele wereld, waaronder in New York, Parijs, Venetië en Amsterdam. Ze won meerdere prijzen waaronder de Zilveren Camera en de Prix de la Photographie. Vanaf 13 april is de eerste museale solotentoonstelling ‘Skin Ego’ van haar werk te zien in het fotomuseum Den Haag. Centraal staat de gecompliceerde relatie die ze heeft met haar eigen lichaam.
Femke van der Laan ging met Laura Hospes in gesprek tijdens de uitzending van Nooit meer Slapen op 18 april 2024.
"Muziek en theater is wat ons heel blij maakt, wat ons verbindt. en wat ons ruimte geeft om dingen uit te spreken die we anders niet zo snel zouden zeggen."
Nicky & Daniëlle: “Wij zijn Psychisch Gestoord, en wij zijn psychisch gestoord.”
“Om maar meteen met de deur in huis te vallen: wij zijn psychisch gestoord. Een grapje natuurlijk, maar met een kern van waarheid. We hebben heel wat therapieën erop zitten en ook zijn er flink wat stoornissen aan ons toegeschreven, waar stigma’s aan vast zitten die het herstelproces niet makkelijker maakten. We besloten beiden dat we in dit werkveld wilden werken, juist om het anders te doen en startten een opleiding tot zorgprofessional. Na de ggz vanuit zowel cliënt als professional te hebben gezien, besloten we dat we een verhaal te vertellen hebben.”
”Muziek en theater is wat ons heel blij maakt, wat ons verbindt. en wat ons ruimte geeft om dingen uit te spreken die we anders niet zo snel zouden zeggen. Daarom kozen we ervoor om ons verhaal neer te zetten in de vorm van muziektheater. We begonnen met één korte voorstelling over de GGZ in het algemeen en breidden daarna uit met verschillende korte themavoorstellingen. Alles gebaseerd op onze eigen ervaring en dat van de mensen in onze omgeving.”
“Met onze voorstellingen hopen we het gesprek over psychische kwetsbaarheid te kunnen openen. Niet alleen voor mensen die de worsteling kennen, maar ook voor naasten en (zorg)professionals. We hopen erkenning en herkenning te bieden, zodat ons publiek zich minder eenzaam voelt met diens eigen ervaring. Door het delen van ons verhaal en onze ervaringen, hopen we ook anderen aan te moedigen om zich uit te spreken. Met als uiteindelijk doel dat psychische problematiek meer besproken gaat worden en er niet langer zo’n taboe op rust. “
"Wij kunnen meer dan mensen denken".
Droom van Down
Theater LeBelle maakt sinds 2017 theater in de huidige vorm: in co-creatie met culturele instellingen en professionele makers. De theatergroep voor mensen met een verstandelijke beperking ontwikkelde zich van een dagbesteding van zorginstelling Cordaan, naar een onderdeel van het leerwerkbedrijf, waarbij niet een zorgmedewerker met affiniteit met theater en bewegen, maar een kunstenaar met een interesse in de verhalen en de bewegingstaal van de acteurs op de groep staat.
Dat zorgt ervoor dat de samenwerking tussen de makers van Theater LeBelle en de externe professional(s) gelijkwaardiger is. ‘In plaats van dat kunst alleen eenmiddel is om een zorgplan te verantwoorden, wordt het ook een doel om verhalen te vertellen die onderbelicht zijn’, vertelt Madelon van Riel, projectleider programma Kunst en Zorg bij Cordaan. Alle verhalen komen namelijk voort uit de verlangens, wensen en frustraties van de spelers.
Via dit linkje is het volledige artikel te lezen: Theaterkrant: Wij kunnen meer dan mensen denken.
Crucify, of wat muziek kan betekenen
Muziek(teksten) kunnen soms beter vertellen hoe je je voelt. Woorden of beelden geven voor de innerlijke pijn (0f vreugde). Muziektherapie kan helpen, maar muziek kan ook een ingang geven als iemand ‘gewoon’ even niet kan vertellen wat er is.
Een nummer als ‘Crucify’ van Tori Amos bijvoorbeeld. Ik weet dat ik er zelf veel in herkende al snapte ik de tekst niet helemaal. Mij bood het troost, herkenning en moed. Anderen kunnen er weer net iets anders uit halen. Zelf had ik ooit een sociotherapeut die me een zelfgemaakt bandje gaf met muziek waarvan ze dacht dat ik er wel wat aan zou kunnen hebben, Dat klopte zeker. Gelukkig ben ik niet de enige die zo’n sociotherapeut had, zoals te lezen is op de website songmeanings. Een van de personen die hierop een postz zette verwoordt dit heel mooi: “When I was thirteen I was put into a mental hospital. I was given this song by a member of the staff there because I said I really like Tori Amos(but I had never heard of this song). When I played it I started crying almost hysterically because I could relate to it in every way, and I was really happy that the staff member had been so considerate to give me the cd. This song gets me through hard times. ” (bron: Song meanings)
Ik kan me herinneren dat tijdens klinische opnames je vaak allerlei soorten mziek hoorde vanuit de verschillende kamers. Vaak wist je dan hoe je groepsgenoot zich voelde en of je juist wel of juist niet even langs moest gaan. Zeker voor jongeren is muziek (luisteren) vaak een manier van zich uiten en woorden leren voor emoties.
Crucify, of wat muziek kan betekenen
Why do we, in chains (why do we crucify ourselves?)
Crucify ourselves, everyday (why do we crucify ourselves?)
Oh, chains, oh yeah (why do we crucify ourselves?)
Yeah, chains (why do we crucify ourselves?)
Never going back again, no (why do we crucify ourselves?)
To crucify myself again, you know (why do we crucify ourselves?)
Never going back again
To crucify myself, everyday
The role of arts activities in developing resilience and mental wellbeing in children and young people a rapid review of the literature
The use of arts interventions for mental health and wellbeing in health settings
Peer support in chronic health conditions
https://doi.org/10.1136/bmj-2022-070443
Peer support offers a valuable way for people with chronic health conditions to learn to live with and manage the complexities of their condition day to day, giving them the confidence, knowledge, and support to do this. This article offers an overview of peer support, its place in long term condition management, and tips for discussing it with patients.
Opening up creative resources: towards age-friendlycommunities through rhizomatic thinking and doing
https://doi.org/10.1080/09650792.2024.2370277
This article identifies the characteristics ofa more horizontal, emergent and plural epistemology to mobilizeknowledge.
Four working principles helped us, namely (1) a rhizomatic designbased on multiplicity, heterogeneity and non-linearity of knowl-edge; (2) fertile soil nurtured by the talents and wisdom of partici-pants through participatory arts-based methods; (3) so-called‘wicked skills’ of a forester 2.0 to facilitate learning; and (4) anecosystem metaphor as a boundary object to understand local networks. We invite colleagues to experiment with dynamic knowl-edge synthesis to connect on different levels, with particular atten-tion to the inclusion of citizens in creating sustainable localcommunities
Unspoken, Unseen, Unheard: Using Arts-Based and Visual Research Methods to Gain Insights into Lived Experiences of Suicide in Young Adults
Healing rites : A performance autoethnography
https://creo.sae.edu.au/postgraduate/28/
The following is an exegesis that accompanies a performance in film. Together they reveal an autoethnographic journey of a researcher-filmmaker that contributes to the open-ended examination of the human experience through the language of art. The study explores a disruptive, trauma-informed healing ritual of “wounding while healing”. The artistic and scholarly practice is guided by the theoretical principles of art-based research throughout the process. Centring around the lived experience of the researcher as a survivor of sexual assault; the knowledge generated through the work is motivated by a political and personal desire to provoke change.
Rotten, A. (2021). Healing Rites: A Performance Autoethnograhy [Masters dissertation, SAE University College]. Creo.
Exploring the integration of arts-informed
methods in self-harm research
https://doi.org/10.1080/17533015.2026.2653062
Arts-informed research methods provide a way for participants to communicate their experiences about sensitive topics where self-disclosure through verbal interactions can be difficult to put into words or intimidating, particularly for individuals with a history of trauma. Based on a study with young people about resilience to self-harm and a comprehensive review of literature, this article discusses the use of arts-informed methods to better understand self-harm. Examples of visual methods as an elicitation tool to supplement qualitative interviews are shared. This paper demonstrates both the value of artsinformed methods in general and their specific utility when studying young people’s resilience in response to self-harm.
Khan, A., Brigham, S. M., & Ungar, M. (2026). Exploring the integration of arts-informed methods in self-harm research. Arts & Health, 1-20.
Trauma ontrafelen en veerkracht weven
Kinderen en jongeren die opgroeien met trauma, geweld of verwaarlozing dragen vaak verhalen met zich mee die moeilijk te bevatten zijn. Tegelijk laten zij – samen met hun gezinnen – veerkracht, verbondenheid en vindingrijkheid zien. In Trauma ontrafelen en veerkracht weven nodigt Sabine Vermeire professionals uit om samen met kinderen, ouders en hun netwerk deze verhalen opnieuw te verkennen en hoopvolle perspectieven te weven, met behulp van narratieve en systeemtherapie.
Trauma ontrafelen en Veerkracht weven
Keynote Sabine Vermeire – Ontrafelen van trauma en weven van veerkracht.pdf